Back to All Newstart Articles

Nutrition | Cha·ani

Chengode …
an·chingni cha·ania me·su samjakrangsachim.

“Isol inaha, ‘Nibo, anga a·a gimiko donggipa pilak bitchri gnanggipa sam,  aro ma·manti bitchri gnanggipa bite nanggipa bolko na·simangna on·aha; ua na·simangna cha·ani ong·gen” (A·bachenga 1:29 NKJV).

Aiao Inmanpilgipa Be·en An·senganina Kattarang: Atchiani bilsia 1483 ong·e, Thomas Parr, bebera·na ampilgija bilsi 152 na janggi tangahachim! Indake ong·bebena nanggenchimode, Englandni sason ka·gipa sak 10 kode nikrikna nangaha aro uan Queen Elizabeth I ni bilsi 50 na sason ka·anikoba nikrikna nangahachim. 

Raja Charles I, Parr ko 1635 bilsio an·tangni rajani dongramona okamate, maidake indake bilsi ruute janggi tangna man·enga ine sing·aha. Ramram game cha·gipa ong·e, alu, bolni biterangko aro gom miko cha·aianichi ua janggi tangbangenga inesan ua aganchakaiaha.

“Budepa Parr” rajani noko donge rajani cha·anirangko cha·manpakujachim. Rasong grie un attamo ua rajani cha·aniko cha·e saa man·aha aro ua walon siaha. Rajani cha·anirangko cha·atanichi Britainni budepabatgipa Parr ko siatanina Raja Charles namen duk man·beaha, aro uko Westminstero mandera·e gopchina ge·etaha. Uko gopram Abbey ko da·alonaba nikna man·engkua.

Maiko cha·esa bilakbate aro bakrobate janggi tangna man·achim uko Parr janggi tange mesokgipa sakki ong·ahachim.

Mandena cha·aniko on·chengania maiachim?

 aro bitchil gnanggiparangkosan cha·na on·aiahachim. Me·su samjakrangkoba cha·china Isol uamangna aganahachim: “Na·a a·baoni samko cha·gen” (A·bachenga 3:18). Chi dubina skangonade indaka cha·anirangkosan uamang cha·aiahachim.
Chi dubiani ja·mano, a·gimikkon chi dubiahani gimin Noa aro uni nokdangni cha·anina me·su samjakrang dongjahachim. Unosa uamangni cha·anina ong·china ine be·enko cha·china Isol uamangna on·ahachim. Indiba “marang gri” ba rongtala ine changipa matburingrangkosan uamangna cha·na on·aiahachim. (Levirangna 11; Deuteronomy
14:3-21 rangko nibo.) Ringona napon, jorapraksan ong·aigija, rongtalgipa matburingrangkoa mangsni sni napatahachim!
Be·en cha·ania ua somoio nangchongmotgipa ong·ahaoba, manderangni janggi tangania kan·dikbatskaahachim. Chi dubiani somoina skangde manderangni janggi tangania bilsi 900 jolo ong·rongachim (A·bachenga 5). Chi dubiani ja·mano Noani depante Shem bilsi 600 tangaiaha. Chasong skuni ja·mano, Abrahamni bilsi bilsi 175 san ong·aiaha. Da·ororoni manderangni janggi tanganide chi dubina skang janggi tanggiparangko toatode mamungba ong·srangjajok. Indiba nang·ni cha·anio biterang aro bitchil gnanggiparangan mongsonggipa cha·ani ong·ode, an·tangtangko janggi tangbangbatatna, maina ua skangni cha·aniona an·chinga re·pilna man·jawa?

Aiao Inmanpilgipa Be·en An·senganina Kattarang: Matburingni
be·enko Isol
mandena cha·na on·oba, an·chiko cha·chapjachina Ua mikrakata (A·bachenga 9:4, Levirangna 3:17, 1 Samuel 14:32–34). Africani Maasai ingipa jat, cha·ani gita an·chiko cha·na namnikachim. Maasai jatrangoni sak 50 ko chek ka·e nion uamango bilonge ka·tongni sabisiko man·tokaha. Uamang be·en bilakgiparang ong·oba uamang sabisiko champengsona man·jae a·gilsako janggi kan·dikbate tanggiparang ong·tokaiaha (me·asarang bilsi 45 aro me·chikrang bilsi 42 san tangaia).

Cha·aniko minokatmano mai ong·a?

Namgipa cha·ania cha·aniko name hojom ka·ataoni a·bachenga. Chobaiaoni a·bachenga, uni gimin name chobaie cha·bo! Cha·ani ku·siko dongengpition, ku·chio donggipa enzyme minggipa cha·aniko bnekata.
Minokatahaon ua cha·ania gitok gita okona napanga, aro oko hojom ka·atani dongangkua.
Iani ja·mano ua cha·ani bibik chongipaona jitanga, uanosa ua cha·anioniko carbohydraterangko cha·siprika. Mitimrangko hojom ka·atna gita ka·kit bitchiko ong·katata aro hojom ong·batatna gita be·enni bak mingsa pancreas minggipa bitchiko ong·katata. Chongipa bibikan cha·anioniko bang·bata namgnirangkon cha·siprikaha. Ia somoio hojom ka·ani kam matchotnasiaha … unikode maia ong·kua uko na·a u·ia.

Aiao Inmanpilgipa Be·en An·senganina Kattarang: Cha·anio ming bonga dongna nanggiparanga iarang: carbohydrate, protein, mitim, vitaminrang, aro mineralrangan ong·a.

Carbohydrates minggiparanga chi·gipa aro bisring donggiparangan ong·a. Chi·gipa cha·aniranga glucose pil·a, ian be·en bimangni mongsonggipa cha·ani ong·a. Bisringkoa me·su samjakrangoniko man·a aro uan bibikrangko rongtale rakkigipa ong·a.

Proteins rangko be·en bimangan bnekata aro uarangko amino acid pil·ata, uaranga be·en bimangni dingtang dingtang bakrang, enzyme, aro masilrangko bilakatgipa ong·a. 

MITIM rangara be·en bimangna bilko on·gipa ong·a, uan protein ba carbohydraterangna batede dunagni bilko on·na man·gipa ong·a. Ja·mano nangan somoio bilko on·na gita uan bilko ripinge donna man·gipaba ong·a. Mitim rokom gittam donga, uaranga monounsaturated, polyunsaturated, aro saturated ingiparang ong·a. Unsaturated mitimrangan me·suoniko man·gipa ong·ode uan nambatgipa mitim ong·aia. Refined saturated mitim jerangkon gipin cha·anirangoniko man·a, uaranga mandena rokomanti sabisirangko man·atgiparangsa ong·aia.

Vitamin ARO mineralRANG ara an·chingni cha·anio dongchapna nangchongmotgiparang ong·toka. Karkanaona sokangkugijagipa cha·anirangan cha·ani nambatgiparang ong·aia. Phytochemical ingipako me·su samjakrangoniko man·gipaan pilak sabisirangoniko chelchaksona man·giparang ong·aia.


Want to read more? Visit our Resources page to order the Amazing Health magazine!

Back to All Newstart Articles